Plastic Waste Excavation in Kali Tebu: Ecoton betrekt gemeenschappen bij het verminderen van oceaanafval bij de bron

Surabaya, 11 mei 2026 —
“Als inwoners van Surabaya voelen wij ons geroepen om bij te dragen aan het realiseren van plasticvrije rivieren in de stad. Als inwoner van Noord-Surabaya wil ik concrete actie ondernemen om Kali Tebu schoon te maken,” zei Muhammad Isomudin.

Verder verklaarde de voorzitter van de Komunitas Pemuda Kali Tebu (PEKAT) zijn visie op Kali Tebu Moncer — een rivier die straalt, schoon blijft en een bestemming voor ecotoerisme kan worden.

Om de visie van Kali Tebu Moncer te realiseren, mobiliseerde Isomudin 25 jongeren van de opleiding Mariene Wetenschappen van UINSA, de opleiding Biologie van UNESA, en vrijwilligers van Ecological Observation and Wetlands Conservation (Ecoton) om een actie uit te voeren voor het verwijderen en opgraven van plastic afval langs de waterloop van Kali Tebu in Surabaya.

De actie voor de verwijdering van plastic afval in Kali Tebu werd tevens begeleid door de installatie van een kunstinstallatie ter educatie van gemeenschappen die langs de Kali Tebu-rivier wonen.

Na de installatie van de Barakuda Trash Barrier op zondag 10 mei 2026, evacueerde het PEKAT-team samen met bewoners van Platuk Donomulyo Utara, wijk Sidotopo Wetan, in totaal 1.435 kilogram afval, vervoerd in 103 zakken. Van het opgegraven afval bestond 40% uit wegwerpluiers voor baby’s.

De installatie van de Barakuda Trash Barrier, gevolgd door de verwijdering van plastic afval, heeft als doel de lekkage van plastic afval naar de Straat van Madura en de open zee te stoppen.

“Al jarenlang dragen rivieren op Java bij aan plasticvervuiling in de wereldzeeën. Wij werken samen met de overheid en gemeenschappen om plastic afval bij de bron te verminderen,” zei Daru Setyorini.

De Projectleider van Mission for Zero Plastic Leakage (MOZAIK) legde verder uit dat de activiteiten in Kali Tebu betrekking hebben op de bovenloop, middenloop en benedenloop van de rivier en zich uitstrekken over zes stadswijken (kelurahan): Kapas Madya, Simokerto, Tanah Kali Kedinding, Sidotopo Wetan, Bulak Banteng en Tambak Wedi.

De installatie van de Barakuda Trash Barrier in Kali Tebu is permanent en zal gepaard gaan met regelmatige afvalverwijdering om de twee dagen.

“Nadat het afval is verwijderd, zullen wij een brand audit uitvoeren om de bronnen van plastic afval te identificeren. De brand audit zal plaatsvinden bij de TPS3R-faciliteit in Kedung Cowek, Bulak,” aldus Daru Setyorini.

MOZAIK

Het MOZAIK-programma is een samenwerking tussen Ecoton en de Milieudienst van de Stad Surabaya, ondersteund door het United Nations Development Programme (UNDP), het Coördinerend Ministerie voor Voedselzaken, en het Ministerie van Milieu/Milieubeheeragentschap.

Het evenement werd ook bijgewoond door de waarnemend hoofd van de Milieudienst van Surabaya, M. Fikser. De betrokkenheid van de stadsregering bij het proces van afvalverwijdering wordt als cruciaal beschouwd, aangezien riviervervuiling zich heeft ontwikkeld tot een structureel probleem dat niet uitsluitend via gemeenschapsacties kan worden opgelost.

In zijn verklaring verwelkomde Fikser het initiatief van Ecoton en PEKAT om Kali Tebu Moncer te realiseren. Hij benadrukte dat het gebruik van de Barakuda-afvalbarrière duidelijk de werkelijke hoeveelheid plastic afval laat zien die voortdurend door stedelijke rivieren stroomt.

“Het werk van Ecoton en PEKAT heeft natuurlijk zijn tijdslimieten. Maar het belangrijkste is hoe de stadsregering deze beweging kan opvolgen met langetermijnbeleid en duurzame actie,” zei Fikser tijdens zijn inspectie van de afvalverwijderingsactie in Kali Tebu.

Volgens Fikser bereidt de gemeente Surabaya momenteel vervolgmaatregelen voor, waaronder de installatie van afvalbarrières in elke buurtgemeenschap (RW) die door de waterloop van Kali Tebu wordt doorkruist, zodat toezicht en afvalbeheersing gemakkelijker kunnen worden uitgevoerd.

“Al te lang hebben bewoners in de benedenstroom zich beschuldigd gevoeld wanneer afval zich ophoopt. Wij zullen stappen ondernemen om afvalbarrières te installeren in elke buurtgemeenschap (RW) langs de Kali Tebu-waterloop,” zei hij.

Daarnaast stimuleert de gemeente Surabaya ook de ontwikkeling van een burgemeestersverordening (Perwali) betreffende het beheer en de bescherming van Kali Tebu. Deze regelgeving zal naar verwachting dienen als juridische basis voor de beheersing van riviervervuiling en tegelijkertijd de verantwoordelijkheid tussen verschillende gebieden in afvalbeheer versterken.

“Kali Tebu is geen vuilnisbak”

Volgens het PEKAT-team bestond het opgevangen afval voornamelijk uit wegwerpplastic, piepschuim (styrofoam), voedselverpakkingen en ander huishoudelijk afval dat door de stroming vanuit dichtbevolkte woonwijken werd meegevoerd. Deze bevindingen tonen aan dat de rivier nog steeds wordt behandeld als een open afvalkanaal. Jarenlang hebben afvalbeheermaatregelen zich meer gericht op het opruimen van afvalophopingen stroomafwaarts dan op het aanpakken van de bronnen van vervuiling in woongebieden stroomopwaarts.

“Wij voelen ons verdrietig en diep bezorgd over de toestand van het plastic afval in Kali Tebu,” zei Ladya Dwi Kurnia Putri. De biologiestudente van UNESA riep de gemeenschappen langs het stroomgebied van Kali Tebu verder op om geen afval in de rivier te gooien.

“Mensen moeten rivieren meer respecteren en stoppen met het behandelen van rivieren als stortplaatsen. De overheid moet zorgen voor voldoende afvalvoorzieningen,” zei Muhammad Rofiul Ihsan. De biologiestudent van UNESA verklaarde verder dat Kali Tebu momenteel vervuild is met microplastics.

Tijdens de afvalopruimingsactie in Kali Tebu installeerden activisten van PEKAT en Ecoton een gigantische kunstinstallatie van een kraan waaruit plastic flessen de rivier instroomden.

“Wij willen laten zien dat Kali Tebu overspoeld zal blijven worden met plastic afval als wij de kraan die de bron van plasticvervuiling vormt niet dichtdraaien,” zei Muhammad Isomudin.

De afgestudeerde sociologie van de Universitas Trunojoyo Madura legde verder uit dat de bedoelde ‘kraan’ verwijst naar het gedrag van het gebruik van wegwerpplastic en de cultuur van afval in rivieren gooien. Om Kali Tebu van afval te reinigen, moet elk huishouden langs de rivier een rol spelen in het stoppen van het weggooien van plastic afval in Kali Tebu.

“Want Kali Tebu is geen vuilnisbak.”